W ostatnich dniach grudnia 1979 Kreml wysyła do Afganistanu sowieckie wojska (niemal 100 tys. żołnierzy różnych formacji) – mają wzmocnić nastały tu przed rokiem prokomunistyczny rząd Nur Mohammeda Tarakiego.

 

Pół roku przed tym militarnym najazdem, Polskę – od końca II wojny światowej podporządkowaną Sowietom – odmienia pierwsza pielgrzymka do kraju Jana Pawła II. Wypowiedziane przez Papieża w Warszawie słowa o przemianie „tej ziemi” rozumiane są przez Polaków jako zapowiedź wolności. W obronie okupowanego Afganistanu staje w Polsce prasa podziemna. Materializuje się tak dla polskiej opozycji front sił wolności

 

z Sowietami; tym wyraźniejszy, gdy w Polsce komuniści – przeciw niezależnej „Solidarności” – wprowadzają w grudniu 1981 stan wojenny.

 

Stefan Kisielewski (publicysta) w dzienniku:

 

Polska i Afganistan – wymawiano na świecie jednym niemalże tchem. Inna jednak rzecz wydaje się jeszcze ważna: Polacy i Afganie wybrali w walce z tym samym przeciwnikiem dwa całkowicie różne sposoby. Pamiętać przy tym trzeba, że – gdzie jak gdzie – ale w Polsce tradycje zbrojnej i powstańczej walki o niepodległość są niezwykle silne. Trudno się wiec dziwić, że „przymuszeni” racjonalnymi okolicznościami do walki „non violence” Polacy patrzą na czyn Afganów z szacunkiem, a często nieledwie z… zazdrością.

 

Warszawa, 10 stycznia 1980

 

Jerzy Targalski (jako „Józef Darski”, w wydanej w podziemiu książce Widmo komunizmu):

 

„Afgańczycy to Polacy Azji” Tak miał wyrazić się któryś z klasyków marksizmu i – poza tym dziwnym twierdzeniem – aż do ostatnich lat nic nie łączyło naszych narodów. […]Przecież realnie wiąże nas z nimi wspólny wróg – sowiecki komunizm.

 

Warszawa

 

 

Kalendarium*:

 

1979:

25 grudnia – 5000 żołnierzy przerzuconych samolotami opanowuje lotnisko w Kabulu; początek mostu powietrznego i bezpośredniej interwencji.

27 grudnia – Oddziały sowieckie zajmują Pałac Prezydencki. Hafizullach Amin zostaje zamordowany, jego miejsce zajmuje sprowadzony z Taszkientu proradziecki polityk Babrak Karmal.

 

1980:

Luty – Wybuch masowych manifestacji i strajków w Heracie, Kandacharze, Dżalalabadzie i Kabulu; setki śmiertelnych ofiar.

Marzec – Ofensywa sowiecka w dolinie Kunar.

Kwiecień – Rada Najwyższa ZSRR ratyfikuje porozumienie z Afganistanem dotyczące „tymczasowego” stacjonowania „ograniczonego” garnizonu Armii Czerwonej. Manifestacje studenckie w Kabulu.

Czerwiec – Egzekucje dawnych ministrów Amina. Wygnanie z kraju misji Międznarodowego Czerwonego Krzyża.

Wrzesień – Pierwsza ofensywa sowiecka w Dolinie Pandższiru

 

1981:

Styczeń – 4 tys. zabitych żołnierzy sowieckich; 1,4 mln uchodźców afgańskich w Pakistanie.

Maj – Trybunał Narodów Zjednoczonych w Sztokholmie potępia agresję sowiecką.

Czerwiec – Babrak Karmal tworzy front patriotyczny składający się z rozmaitych „organizacji masowych”

Sierpień – początek szerokich aresztowań wśród kabulskiej lewicy antysowieckiej.

Wrzesień – liczba uchodźców w Pakistanie przekracza 2,4 mln, a w Iranie 1 mln.

1982:

Przez cały rok trwają wzajemne walki, w wyniku których na placu boju pozostają trzy organizacje: Szura Behesztiego oraz Nasr i Harakat-e Islami, reprezentujace kierunek proirański.

Maj – otwarcie mostu na Amu-Darii, łączącego ZSRR z Afganistanem. Początek drugiej ofensywy sowieckiej w Dolinie Pandższiru

Czerwiec – Parlament europejski podejmuje decyzję zachęcającą rządy do udzielenia większej pomocy ruchowi oporu.

Grudzień – sowieckie władze wojskowe zgadzają się na czasowe zawieszenie broni w Dolinie Pandższiru.

1983:

Marzec – Papież Jan Paweł II przyjmuje na audiencji przedstawicieli ruchu oporu.

Maj – W Peszawerze powstaje „Sojusz Siedmiu” ugrupowań fundamentalistycznych.

Czerwiec – Rozmowy w Genewie, które jednak nie przynoszą rezultatów.

*Na podstawie Chronologii wydarzeń opracowanej przez Jerzego Targalskiego (pseud. Józef Darski) i opublikowanej w czasopiśmie II obiegu: Niepodległość, 1987, nr 13.

 

„Solidarni z Afganistanem” – wybór materiałów

 


Ulotka „Wolność dla Afganistanu!”, Solidarność Walcząca Warszawa, Unia Niezależnego Zrzeszenia Studentów Warszawa.


 

Początkowy przebieg wojny radziecko-afgańskiej w publikacjach II obiegu:

 

Wojna w Afganistanie, wybór i oprac. B. Dąbrowska, P. Zaus, Warszawa : CDN, 1985

Pożarski, P., Afganistan, [Warszawa] : „Rytm”, [1985]